12.6.2009 - ATATÜRK DÖNEMİNDE KÜLTÜR SANAT ANLAYIŞI - 2

Re­sim Sa­na­tındaki Ge­liş­me­ler

Cum­hu­ri­yet dö­ne­min­de, re­sim ala­nın­da hız­la olu­şan ge­liş­me­le­ri şöy­le özet­le­ye­bi­li­riz: Tür­ki­ye'de re­sim Tan­zi­mat'tan be­ri ya­pıl­mak­tay­dı. An­cak ne res­sam­lar, ne de on­la­rın eser­le­ri ta­nın­mak­tay­dı. Bu­nun ne­den­le­ri ara­sın­da, bu re­sim­le­rin ser­gi­le­ne­ce­ği ser­gi sa­lon­la­rı­nın ol­ma­yı­şı, mü­ze­le­rin bu­lun­ma­yı­şı ve sa­nat eser­le­ri­nin eleş­ti­ri­si­ni ya­pa­cak eleş­tir­men­le­rin ye­tiş­ti­ril­me­yi­şi sa­yı­la­bi­lir. Cum­hu­ri­yet'in ilânından son­ra özel­lik­le Cum­hu­ri­yet'in Onun­cu Yıl­dö­nü­mü kut­la­ma­la­rıy­la be­ra­ber bu ko­nu­lar­la il­gi­li yo­ğun ça­lış­ma­lar baş­la­tıl­mış­tır. Plas­tik sa­nat­lar ala­nın­da önem­li dü­zen­le­me­ler ya­pıl­mış­tır.

Bu ça­lış­ma­lar so­nu­cun­da sa­nat­çı­lar , ha­yal dün­ya­la­rı­nın sı­nır­la­rı­nı zor­la­mış­lar, top­lu­mu ta­nı­ma­ya ça­lış­mış, ta­bi­a­tı ve ger­çek­le­ri gör­müş­ler­dir. Re­sim­le­ri­nin ko­nu­la­rı­nı Ana­do­lu'dan, Ana­do­lu in­sa­nın­dan, güç­le­ri öl­çü­sün­de tu­val­le­ri­ne ak­tar­ma­ya ça­lış­mış­lar­dır. Mil­li mü­ca­de­le­nin ta­rih­çe­si­ni, dev­rim­le­ri an­la­tan re­sim­ler ya­pa­rak, inkılâba hiz­met et­miş­ler­dir. Yıl­lık Plas­tik Sa­nat­lar Ser­gi­le­ri ku­rul­muş, en gü­zel eser­le­rin dev­let­çe sa­tın alın­ma­sı sağ­lan­mış­tır. Alı­nan bu eser­ler dev­let bi­na­la­rı­na asıl­mış­tır. Böy­le­ce, sa­nat­çı hem maddî hem de manevî açı­lar­dan des­tek­len­miş­tir.

As­lın­da Türk sa­na­tı, min­ya­tür ge­le­ne­ğiy­le res­mi çok­tan ta­nı­mış­tı. On­do­ku­zun­cu yüz­yı­lın ilk ya­rı­sın­dan iti­ba­ren Türk re­sim sa­na­tı, üç bo­yut­lu yağ­lı­bo­ya res­me doğ­ru uza­nan bir çiz­gi­de iler­le­me­ye baş­la­mış­tır. "Türk Pri­mit­le­ri" di­ye de anı­lan ve En­de­run­lu ama­tör­ler­den olu­şan ilk ku­şa­ğın ar­dın­dan, Na­tü­ra­list üslûbu be­nim­se­miş res­sam­lar ku­şa­ğı ge­lir. Bir­ço­ğu as­ker kö­ken­li­dir. Bu grup, Tür­ki­ye'de ge­le­ne­ği ol­ma­yan bir sa­nat tü­rü­nün ku­ru­cu­su­dur­. 1883'de Sa­na­yi-i Ne­fi­se Mek­te­bi'nin açıl­ma­sı, 1910'da Av­ru­pa sı­nav­la­rı­nın baş­la­tıl­ma­sı, 1914'de "Çal­lı Ku­şa­ğı" ola­rak da anı­lan Emp­res­yo­nist üslûpla ça­lı­şan ku­şa­ğın ar­dın­dan "Os­man­lı Res­sam­lar Ce­mi­ye­ti" ola­rak 1908'de ku­ru­lan, 1921'de "Türk Res­sam­lar Ce­mi­ye­ti",1926'da "Türk Sa­na­yi-i Ne­fi­se Bir­li­ği" ve "Gü­zel Sa­nat­lar Bir­li­ği" adı­nı alan grup, mo­dern sa­nat akım­la­rın te­mel taş­la­rı ola­rak sa­nat ta­ri­hin­de­ki yer­le­ri­ni alır­lar. Eği­tim için Al­man­ya'ya gi­dip, ge­ri dö­nen genç­le­rin oluş­tur­duk­la­rı "Müs­ta­kil Res­sam­lar ve Hey­kelt­raş­lar Bir­li­ği" 1928'de ku­rul­muş olup, çe­şit­li eği­lim­le­ri için­de ba­rın­dır­mış­tır. Bu eği­lim­ler ara­sın­da Re­a­lizm, Eks­pres­yo­nizm ve Kü­bizm sa­yı­la­bi­lir. Bu ça­lış­ma­lar bir­kaç yıl sür­müş­tür. 1933'de "D Gru­bu"nun ku­rul­ma­sıy­la mo­dern sa­na­tın ça­ğa uy­gun üslûpları da Türk re­sim sa­na­tı­nın pers­pek­ti­fin­den yan­sı­ma­ya baş­la­mış ve öz­gün ara­yış­lar hız ka­zan­mış­tır. Bu nok­ta­da Ata­türk'ün şu söz­le­ri son de­re­ce an­lam­lı­dır:

"Efen­di­ler! mil­let, mil­le­tin rûh-ı sa­nat'-ı mu­si­ki'si, ede­bi­yat'ı ve bü­tün bediîyât'ı bu kudsî ci­da­lin ilâhi terânelerini mü­eb­bed bir va­tan aş­kı'nın ve­cit­le­riy­le da­i­ma te­ren­nüm et­me­li­dir.

"Efen­di­ler... He­pi­niz me­bus ola­bi­lir­si­niz, ve­kil ola­bi­lir­si­niz, hat­ta re­is­ci­cum­hur ola­bi­lir­si­niz, fa­kat sanatkâr ola­maz­sı­nız

"...İn­san­lar mütekâmil ol­mak için ba­zı şey­le­re muh­taç­tır. Bir mil­let ki re­sim ya­pa­maz, bir mil­let ki hey­kel ya­pa­maz...... İti­raf et­me­li­yim ki o mil­le­tin tarîk-i te­rak­kide ye­ri yok­tur.



Not: Fotoğraf 451 numaralı tabloma aittir. ( 42x 75 cm )


SÜRECEK ...

.